برنده های جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ عرضه شدند
به گزارش سئو مئو به نقل از خبرنگاران جوان، کمیته نوبل جایزه نوبل شیمی امسال را اهدا کرد. «هنری کاگان» و «کنزو سوآی» برای کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزگری در سنتز آلی نامتقارن برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند.
به نقل از نوبل پرایز، بعضی از مولکول ها مانند آمینواسیدها به دو شکل وجود دارند که تصویر آینه ای یکدیگر هستند. با این حال، موجودات زنده تنها یکی از این دو شکل آینه ای را در خود دارند. چگونگی پیدایش چنین عدم تقارن شیمیایی، مدت ها معمایی حل نشده برای شیمی دانان بود. کاگان و سوآی به پاس کشف چاره ای برای این معما، جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ را دریافت نمودند.
«شیمی حیات» آن گونه که شیمی دانان می گویند، «هوموکایرال»(homochiral) است؛ اصطلاحی گرفته شده از واژه های یونانی به معنای «یکسان» و «دست». همه آمینواسیدها همچون دست ها به دو شکل آینه ای وجود دارند، اما تنها یکی از آنها در پروتئین های درون سلول های بدن یافت می شود و دیگری به ندرت در طبیعت دیده می شود.
مدت ها بود که شیمی دانان به دنبال یافتن چگونگی پیدایش «هوموکایرالیتی»(homochirality) بودند. هنگامی که آنها آزمایش هایی را روی واکنش های شیمیایی منجربه تشکیل دو مولکول آینه ای شروع کردند، همواره مقادیر برابری از هر دو نوع را در لوله های آزمایش خود به دست می آوردند، اما تلاش شیمی دانان بر آن بود که تنها یکی از این دو شکل آینه ای را تولید کنند، برای اینکه در ساخت مولکول هایی که مقرر است با موجودات زنده تعامل داشته باشند – مانند داروها – تنها یکی از آن دو شکل آینه ای، اثر مطلوب را بوجود می آورد.
جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ به پاس کشف هایی اهدا شد که به شیمی دانان امکان داده اند واکنش های شیمیایی منجربه هوموکایرالیتی را پیش ببرند.
«هاینر لینکه»(Heiner Linke)، رییس کمیته نوبل شیمی اظهار داشت: هنری کاگان و کنزو سوآی چاره ای را برای معمایی شیمیایی عرضه کرده اند که بیشتر از یک قرن قدمت دارد؛ اینکه چطور هوموکایرالیتی می تواند به صورت خودبه خودی پدیدار شود. واکنش های شیمیایی که آنها ابداع نموده اند، فوق العاده هستند.
کاگان در سال ۱۹۸۶ با کشف روشی نوین برای هدایت واکنش های شیمیایی، قدم نخست تعیین کننده را برداشت. این موفقیت به او امکان داد تا یکی از تصاویر آینه ای را با مازادی خیلی بیشتر از آن چه پیشتر تصور می شد، تولید نماید.
سوآی گام بعدی را برداشت. وی در سال ۱۹۹۵ در یک مقاله مهم، چگونگی طراحی اولین واکنش شیمیایی که پتانسیل رسیدن به هوموکایرالیتی را داشت، تشریح کرد. او عاقبت در سال ۲۰۰۳ به این موفقیت دست پیداکرد. او واکنشی را عرضه کرد که در آن تنها یکی از دو تصویر آینه ای ممکن تشکیل می شد؛ دستاوردی که قبل از آن، جز در خود پدیده حیات هیچگاه محقق نشده بود.
به لطف کاگان و سوآی، حال می دانیم که هوموکایرالیتی چطور پدید می آید. نتایج آنها برای شیمی دانانی که واکنش هایی را برای تولید دارو طراحی می کنند، نقشی تعیین کننده داشته است.
برنده های جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶
هنری کاگان
ده ۱۵ دسامبر ۱۹۳۰ در بولونی-بیانکور فرانسه
محل اشتغال در زمان دریافت جایزه: «دانشگاه پاریس-سود»(Université Paris-Sud) واقع در فرانسه
کنزو سوآی
اده ۱۹۵۰ در هیروشیمای ژاپن
محل اشتغال در زمان دریافت جایزه: «دانشگاه علوم توکیو»(Tokyo University of Science) واقع در ژاپن
به طور خلاصه، شیمی حیات آن گونه که شیمی دانان می گویند، هوموکایرال (homochiral) است؛ اصطلاحی گرفته شده از واژه های یونانی به مفهوم یکسان و دست. هنگامی که آنها آزمایش هایی را روی واکنش های شیمیایی منتج به تشکیل دو مولکول آینه ای شروع کردند، همیشه مقادیر برابری از هر دو نوع را در لوله های آزمایش خود به دست می آوردند، اما تلاش شیمی دانان بر آن بود که تنها یکی از این دو شکل آینه ای را تولید کنند، به جهت اینکه در ساخت مولکول هایی که مقرر می باشد با موجودات زنده تعامل داشته باشند – مانند داروها – تنها یکی از آن دو شکل آینه ای، اثر مطلوب را بوجود می آورد.
