هوش مصنوعی در آموزش فرصت رشد شناختی یا تهدیدی برای تفکر مستقل؟

به گزارش سئو مئو، اصفهان رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اظهار داشت: این فناوری می تواند به رشد تفکر تحلیلی، یادگیری شخصی سازی شده و عدالت آموزشی کمک نماید، اما در صورت استفاده افراطی خطر تضعیف تفکر مستقل، وابستگی ذهنی و کاهش مهارت های اجتماعی دانش آموزان و دانشجویان را به همراه دارد.
رضا باقریان در گفتگو با ایسنا ضمن اشاره به ابعاد مختلف هوش مصنوعی و تاثیر آن بر نظام آموزشی اظهار نمود: هوش مصنوعی هم جنبه های مثبت دارد و هم چالش های جدی که اگر به درستی مدیریت نشود، می تواند آثار منفی به همراه داشته باشد. اگر بخواهیم بصورت ساده دسته بندی نماییم یکی از جنبه های مثبت آن تاثیر مثبت هوش مصنوعی بر رشد هوش دانش آموزان است. گفته می شود این فناوری تا حدی تفکر تحلیلی و مهارت حل مسئله را تقویت می کند هرچند این مورد هنوز پدیده ای تازه است و پژوهش های گسترده ای روی آن انجام نشده، اما به نظر می آید دانش آموز یا دانشجو را وارد فضای پرسشگری، تحلیل و مقایسه می سازد.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی با فراهم کردن دسترسی سریع به اطلاعات سبب می شود ذهن دانش آموزان پرسش های تازه ای طرح کند و همین مورد می تواند به رشد هوش منطقی کمک کند؛ خصوصاً در حوزه آموزش ریاضی و حل مسایل ریاضی این فناوری می تواند نقش مؤثری داشته باشد.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان افزود: خاصیت مهم دیگر هوش مصنوعی شخصی سازی آموزش است. این فناوری یادگیری را متناسب با معلومات و سطح علمی هر فرد تنظیم می کند. برای نمونه به دانش آموز ضعیف تر تمرین های ساده تر و به فرد قوی تر تمرین های پیشرفته تر ارائه می کند. این خاصیت می تواند منجر به رشد بهتر توانایی ها و ظرفیتهای شناختی شود. البته مشروط بر این که استفاده از آن درست و محدود باشد.
باقریان ضمن اشاره به چالش ها و آثار منفی این پدیده اظهار داشت: استفاده صحیح از هوش مصنوعی می تواند باعث تقویت خلاقیت، تحریک ایده پردازی و رشد تفکر خلاق شود. افزون بر این عدالت آموزشی هم همچون موفقیتهای بالقوه آنست. در حالی که خانواده های متمول می توانند معلمان خصوصی برای فرزندان خود فراهم آورند، هوش مصنوعی می تواند همچون یک معلم خصوصی در دسترس تمام دانش آموزان قرار گیرد و از این راه آموزش را عادلانه تر سازد.
وی ادامه داد: یکی از صدمه های جدی هوش مصنوعی کاهش تفکر مستقل است. طبق مشاهدات حتی در بین پزشکان جوان در برخورد با مسایل بالینی بجای تحلیل و اتکا به آموخته های خود سریع به سراغ هوش مصنوعی می روند. این وابستگی ذهنی باعث تضعیف تفکر و حافظه فعال می شود.
سردبیر نشریه علمی پژوهشی تحقیقات علوم رفتاری افزود: استفاده افراطی از هوش مصنوعی می تواند باعث تنبلی ذهنی شود چونکه فرد بجای جست وجو و تفکر پاسخ آماده دریافت می کند. این روند انگیزه برای مطالعه و تلاش را می کاهد و در نهایت رشد هوش را کند می سازد.
باقریان اشاره کرد: کاهش مهارت های اجتماعی هم از دستاوردهای دیگر این مسئله است. وقتی یادگیری در زمینه های دیجیتال و بدون تعامل با معلم یا همکلاسی صورت گیرد تعاملات انسانی به حداقل می رسد و این امر به کاهش هوش هیجانی و هوش اجتماعی منجر می شود.
وی تاکید کرد: استفاده از هوش مصنوعی می تواند ابزار کمکی مناسبی برای تقویت تفکر و رشد هوش باشد، اما اگر جایگزین اندیشیدن شود دستاوردهای منفی در پی خواهد داشت، بدین سبب لازم است معلمان، والدین و نظام آموزشی روش استفاده درست را به دانش آموزان بیاموزند. ابتدا آنان را به تفکر و تلاش شخصی تشویق کنند و سپس اجازه دهند در صورت نیاز از هوش مصنوعی برای تکمیل پاسخ خود بهره بگیرند.
مدیر گروه روانشناسی سلامت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اضافه کرد: جهت استفاده سالم از هوش مصنوعی باید دانش آموز ابتدا پاسخ و نظر خودرا بنویسد، سپس جست وجو کند و در گام بعد از این تکنولوژی برای کامل کردن دانسته هایش کمک بگیرد. این تکنیک باعث پرورش تفکر مستقل و افزایش اعتمادبه نفس ذهنی می شود خصوصاً زمانی که پاسخ ذهنی فرد با پاسخ هوش مصنوعی تطابق داشته باشد.
باقریان تاکید کرد: باید به دانش آموزان آموخت که از هوش مصنوعی به عنوان یک راهنما یا معلم ناظر استفاده نمایند تا مسیر حل مسئله را بیاموزند. در درس هایی مانند ریاضیات این فناوری می تواند مرحله به مرحله راه رسیدن به پاسخ را توضیح دهد و تفکر منطقی را تقویت کند.
وی افزود: استفاده افراطی از این تکنولوژی صدمه زا است، اما اگر در حد اعتدال و با محدودیت های مشخص استفاده گردد می تواند سودمند باشد. بهتر است دانش آموزان بعد از دریافت پاسخ از هوش مصنوعی آنرا با زبان خود بازنویسی کرده و برای دیگران توضیح دهند یا در چارچوب کارگروهی در کلاس به بحث بگذارند تا تعاملات انسانی حفظ شود.
رئیس مرکز تحقیقات علوم رفتاری استان اصفهان اظهار داشت: در مورد دانشجویان تأثیرات هوش مصنوعی ممکنست عمیق تر و حساس تر باشد، چونکه در این مقطع، ایجاد هویت علمی و مهارت های حرفه ای اهمیت دارد و هرگونه وابستگی ممکنست مانع رشد استقلال فکری شود.
باقریان اشاره کرد: در نظام آموزشی ما، همیشه بر رشد مهارت های فردی، خلاقیت و تقویت پتانسیلهای شخصی تاکید شده است. سنت آموزشی ما بر تلاش ذهنی و پرورش استعدادهای خود فرد استوار است، بدین سبب ممکنست استفاده گسترده از پاسخ های آماده هوش مصنوعی با این ارزش ها همخوان نباشد.
وی اظهار داشت: هرچند هوش مصنوعی تا حدی فرهنگ پذیر و وابسته به زمینه فرهنگی خاصی نیست، اما اگر استفاده از آن سالم و آگاهانه باشد می تواند در هر فرهنگی همچون نظام آموزشی ایران هم مفید واقع شود. با این وجود تطبیق کامل آن با ارزش های سنتی آموزشی ما نیازمند دقت، آموزش و نظارت مستمر است.

منبع: seomeo.ir